VİOP'ta Kaldıraçlı İşlemler ve Backtest: Teminat, Uzlaşma, Vade

VİOP (Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası), Borsa İstanbul'un türev piyasasıdır. Endeks, hisse, döviz ve emtia üzerine vadeli kontratlar işlem görür. Hisse senedinden farklı olarak pozisyon teminatla açılır, yani kaldıraçlıdır; bu da hem fırsatı hem riski büyütür. Bu yazı VİOP'a özgü kavramları ve bu piyasada backtest yaparken düşülen hataları anlatır. Genel BIST hisse backtesti için BIST'te backtest rehberine bak.

Bu yazı eğitim amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir. Kontrat özellikleri, teminat tutarları ve kurallar değişebilir; güncel bilgiyi borsa ve aracı kurumundan teyit et. Kaldıraçlı işlemler teminatın tamamını kaybettirebilir.

VİOP'u hisseden ayıran şeyler

• Teminat: Kontratın tam değerini ödemezsin; belirli bir teminat yatırırsın. Teminat oranı kontrata ve döneme göre değişir.
• Kontrat çarpanı: Kâr/zarar, fiyat farkı ile kontrat çarpanının ve adedin çarpımıdır. Çarpanı yanlış kullanan backtest, sonucu katlarca yanlış gösterir.
• Günlük uzlaşma: Pozisyonlar her gün piyasa fiyatına göre değerlenir; kâr ve zarar hesaba günlük yansır. Teminat gerekli seviyenin altına inerse teminat tamamlama gerekir.
• Vade: Kontratların bir bitiş tarihi vardır. Aynı pozisyonu sürdürmek için vade yaklaşırken bir sonraki kontrata devir (roll) yapılır; bu iki ek işlem ve fiyat farkı demektir.
• Uzun ve kısa: Kısa pozisyon açmak hissede kısıtlıyken vadelide doğal olarak mümkündür; bu da stratejiyi iki yönlü kılar ve ek risk getirir.

Basit bir kâr/zarar ve teminat hesabı

Aşağıdaki değerler tamamen varsayımsaltır (gerçek çarpan, adım ve teminat için kontrat şartnamesine bak):

multiplier = 10.0          # varsayimsal kontrat carpani (TL / puan)
margin_per_contract = 8000 # varsayimsal teminat (TL / kontrat)
equity = 100_000           # TL

entry, price_now = 10_000.0, 9_900.0   # endeks puani
contracts = 5                           # 5 kontrat

notional = entry * multiplier * contracts
pnl = (price_now - entry) * multiplier * contracts      # uzun pozisyon
margin_used = margin_per_contract * contracts

print(f"Pozisyon degeri: {notional:,.0f} TL  (efektif kaldirac {notional / equity:.1f}x)")
print(f"Gunluk uzlasma zarari: {pnl:,.0f} TL  -> kalan ozkaynak {equity + pnl:,.0f} TL")
print(f"Kullanilan teminat: {margin_used:,.0f} TL  ({margin_used / (equity + pnl):.0%} ozkaynagin)")

Bu örnekte yalnızca %1'lik bir endeks düşüşü 5.000 TL zarar yazar ve sermayenin %5'i erir; efektif kaldıraç yaklaşık 5x'tir. Endeksin %5 düştüğü bir günde zarar sermayenin dörtte birine ulaşır. Pozisyon büyüklüğünü teminat limitine göre değil, kabul ettiğin kayıp tutarına göre belirle.

VİOP backtest'inde sık yapılan hatalar

1. Sürekli kontrat verisini düz birleştirmek: Farklı vadeler arasındaki fiyat farkı (contango/backwardation), devir günlerinde yapay sıçrama yaratır. Veriyi düzeltmeden birleştirirsen sahte kâr/zarar oluşur.
2. Çarpanı ve fiyat adımını atlamak: Puan bazlı getiri ile TL bazlı getiriyi karıştırma.
3. Günlük uzlaşmayı yok saymak: Pozisyon kapanana kadar kâr/zarar "kâğıtta" görünür, oysa teminat ve çağrı hesabı her gün yapılır. Seyrek ama sert hareketler, teminat çağrısıyla stratejiyi zorla kapatabilir.
4. Maliyeti eksik hesaplamak: Komisyon ve borsa payları ile birlikte devir maliyetini ekle. Komisyon ve kayma yazısı bu hesabı adım adım gösterir.
5. Likidite varsayımı: Yakın vadeli endeks kontratları likittir; uzak vadeli ve hisse bazlı kontratlarda spread ve kayma çok daha yüksek olabilir.
6. Hayatta kalma ve dönem yanlılığı: Yalnızca boğa dönemini kapsayan bir test, kaldıraçla birlikte tehlikeli bir güven verir. Farklı rejimleri (hayatta kalma yanlılığı ve dönem seçimi) kapsa.

Sinyal kullanıyorsan

Kaldıraçlı VİOP işlemleri için paylaşılan herhangi bir sinyalde şunlara bak: hangi kontrat ve vade, kaç kontrat, stop seviyesi ve devir planı. Net sonuçlar (maliyet sonrası) ve zaman damgalı kayıt yoksa o sinyal doğrulanamaz. Genel kontrol listesi için kripto futures yazısındaki sinyal bölümüne ve sinyal okuma rehberine bak.

Güvenli yol haritası

1. Stratejiyi önce kaldıraçsız (hisse ya da endeks getirisi üzerinde) sına.
2. VİOP maliyetleri, çarpan, devir ve günlük uzlaşmayla yeniden test et.
3. Küçük kontrat adediyle paper (sanal) aşamasında canlı veride çalıştır (rehber).
4. Kaldıraç ve tasfiye riski ilkelerini uygula; gerçek sermayede yalnızca kaybetmeyi göze alabileceğin tutarla başla.

Bu yazı eğitim amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir. Geçmiş sonuçlar geleceği garanti etmez; kaldıraçlı işlem yapmak sermayenin tamamının kaybına yol açabilir.